“Nereden başlayacağını bulamıyor.” “Bilgiyi biliyor ama sıraya koymakta zorlanıyor.” Bu gözlemler tek bir nedene bağlı olmayabilir. CAS, çocuğun bazı bilişsel işlemlerini değerlendirmeye yardımcı olur. Çocuk psikiyatrisi yaklaşımımızda test bulgularını gelişim, öğrenme, dikkat, duygu durumu ve günlük işlevlerle birlikte ele alırız.

Son Güncelleme: 18 Ekim 2026

CAS Testi Nedir?

CAS, Cognitive Assessment System ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede Bilişsel Değerlendirme Sistemi olarak kullanılır. Planlama, dikkat, eşzamanlı ve ardıl işlemleri ele alan PASS kuramına dayanır. Çocukla bireysel çalışılarak bu alanlardaki performansa ilişkin bilgi elde edilir. [1, 2]

Hangi Yaşlarda Uygulanır? CAS ile CAS2 Farklı mı?

Özgün CAS, 5–17 yaş çocuk ve gençler için geliştirilmiştir; yaşa uygun uygulama formları bulunur. CAS2 ayrı bir sürümdür ve yayıncı tarafından 5 yaş 0 ay–18 yaş 11 ay aralığı için tanımlanır. CAS2 bilgileri doğrudan özgün CAS'a aktarılmaz. Hangi sürümün, dilin ve normların kullanılacağı uygulama öncesinde açıklanmalıdır. Bu yazıda CAS adıyla anılan özgün sistem ele alınmaktadır. [1, 2]

PASS Alanları Ne Anlama Gelir?

• Planlama: Çözüm yolu seçme, bir strateji kullanma ve sonucunu kontrol etme.
• Dikkat: İlgili bilgiye odaklanma ve dikkat dağıtan uyaranları ayırt etme.
• Eşzamanlı İşlemler: Bilgiler arasındaki ilişkileri bir bütün içinde değerlendirme.
• Ardıl İşlemler: Bilgiyi belirli bir sırayla ele alma ve sıralı ilişkileri izleme.

Bunlar aileye yönelik genel açıklamalardır; evde görülen tek bir davranıştan belirli bir ölçek puanı tahmin edilemez. [1, 2]

Çocuk Psikiyatrisinde Neden İstenebilir?

Öğrenme sürecinde zorlanma, görevleri planlama veya dikkatle ilgili soruların bulunduğu bazı değerlendirmelerde yardımcı araç olarak seçilebilir. Önce gelişimsel öykü, yakınmalar ve okul işlevleri anlaşılır; testin hangi soruya katkı sağlayacağı belirlenir. Her çocuğa CAS uygulanması veya tüm güçlüklerin CAS ile açıklanması gerekmez.

CAS Bir Dikkat Testi mi? DEHB Tanısı Koyar mı?

CAS yalnızca dikkat alanından oluşmaz; dört PASS alanını birlikte ele alır. Dikkat ölçeğinin düşük olması DEHB tanısını tek başına doğrulamaz; uygun performans da DEHB'yi kesin dışlamaz. DEHB değerlendirmesinde klinik belirtiler, farklı ortamlardan alınan bilgiler ve günlük yaşam etkileri önemlidir. [2, 3]

Öğrenme Güçlüğü veya Üstün Yetenek Hakkında Ne Söyler?

Bilişsel bulgular değerlendirmeye katkı sağlayabilir; ancak okuma, yazma ve matematik becerileri gerektiğinde ayrıca incelenir. Bir bilişsel alanın güçlü olması okulda hiç zorlanmayacağı anlamına gelmez. Destek planı yalnızca toplam puana veya tek bir alt ölçek farkına dayandırılmaz. Çocuğun güçlü yönleriyle ihtiyaçları birlikte değerlendirilir. [1, 4]

Test Nasıl Uygulanır?

Uygulama, kullanılan sürümün eğitimini almış yetkin uzman tarafından bireysel ve standart koşullarda yapılır. Çocuğun yaşı, dil özellikleri, önceki değerlendirmeleri ve başvuru amacı önceden ele alınır. Süre; kullanılan batarya, görüşme ve çocuğun ihtiyaçlarına göre değişebilir. Randevu planlanırken toplam görüşme süresi ayrıca öğrenilebilir. Test görevlerinin ayrıntıları önceden öğretilmez.

Aileler Test Öncesinde Ne Yapabilir?

• “Nasıl öğrendiğini anlamamıza yardımcı olacak bazı çalışmalar yapacaksın” gibi sade bir açıklama kullanın.
• Başarı, ceza veya ödül baskısı kurmayın; çocuğu kardeşiyle karşılaştırmayın.
• Olağan uyku ve öğün düzenini koruyun; hastalık veya yoğun yorgunluğu uygulayıcıya bildirin.
• Önceki raporları, okul gözlemlerini, dil ve gelişim bilgilerini paylaşın.
• Kullanılan ilaçları belirtin; hekimle görüşmeden ilaç düzenini değiştirmeyin.
• İnternette test sorusu arayıp çocuğa prova yaptırmayın.

Sonuçlar Nasıl Yorumlanır?

Değerlendirme görüşmesinde puanların hangi yaş grubuyla karşılaştırıldığı ve ne ölçüde yorumlanabildiği açıklanır. Uygulama sırasında izlenen dikkat, kaygı, dil kullanımı ve çalışma biçimi de klinik bağlamda ele alınır. İki puan arasında fark bulunması, tek başına bir bozukluk veya belirli bir tedavi zorunluluğu anlamına gelmez. Çocuğun öyküsüyle uyuşmayan bulgular yeniden değerlendirilir.

Sonuç Sonrasında Ne Yapılır?

Gerekli görülürse görevleri adımlara ayırma, yönergeleri anlaşılır hâle getirme ve uygun çalışma ortamını düzenleme gibi öneriler çocuğa göre uyarlanır. Eşlik eden ruhsal veya gelişimsel güçlükler varsa bunların değerlendirme ve desteği planlanır. Testin uygulanması kendi başına dikkat veya öğrenme sorununu tedavi etmez; önerilerin günlük yaşamdaki karşılığı izlemde konuşulur.

WISC-IV ve CAS Birlikte Yapılmalı mı?

Her başvuruda ikisini birden yapmak gerekli değildir. Farklı yapıları olan araçlardır; seçim çocuğun yaşına, klinik soruya, önceki testlerine ve eldeki bilgilerin yeterliliğine göre yapılır. Test tekrarı da yalnızca takvim dolduğu için veya daha yüksek puan almak amacıyla planlanmaz.

Kaynaklar

1. İstanbul Üniversitesi: CAS dokuz yaş grubu geçerlik, güvenirlik ve ön norm araştırması; CAS yapısı ve yaş grupları.
2. PRO-ED: CAS2 yayıncı bilgileri; PASS kuramı ve özgün CAS'tan sürüm ayrımı.
3. CDC: DEHB tanısal değerlendirmesi.
4. American Academy of Pediatrics: Öğrenme güçlüklerinin değerlendirilmesi.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel değerlendirme yerine geçmez. Görsel temsilidir; gerçek CAS maddelerini veya bir hastayı göstermez.