“Dersi biliyor ama sınavda dikkatsiz hatalar yapıyor”, “Ödevin başına oturması saatler sürüyor”, “Söylediğimi unutuyor”, “Yerinde duramıyor”… Bu yakınmalar aileleri “Çocuğumda dikkat eksikliği olabilir mi?” sorusuna götürebilir. Her unutkanlık veya hareketlilik DEHB değildir. Önemli olan, güçlüklerin çocuğun yaşına göre belirgin olması, süreklilik göstermesi ve yaşamını etkilemesidir.

Bu rehber; çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun belirtilerini, değerlendirme sürecini ve destek seçeneklerini ailelerin anlayacağı bir dille ele alır. Güncel araştırma bölümünde 2025–2026 yayınlarının bulguları, klinik rehberlerle birlikte özetlenmiştir.

Son güncelleme: 12 Ekim 2026

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nedir?

DEHB, çocuklukta başlayan nörogelişimsel bir bozukluktur. Dikkati sürdürme, hareketliliği düzenleme ve dürtüleri kontrol etmede yaşa göre belirgin güçlüklerle kendini gösterebilir. Bazı çocuklarda dikkatsizlik, bazılarında hareketlilik ve dürtüsellik ön plandadır; bazılarında iki alan birlikte etkilenir. Bu nedenle DEHB olan her çocuk sürekli koşan veya sınıfta yerinden kalkan bir çocuk değildir. Belirtiler büyüdükçe değişebilir ve erişkinlikte de devam edebilir. [1, 2]

Çocuğu “tembel”, “umursamaz” ya da “yaramaz” diye tanımlamak, yaşadığı güçlüğü anlamayı zorlaştırır. Değerlendirmenin amacı etiket koymak değil, nerede zorlandığını ve hangi desteğe ihtiyaç duyduğunu belirlemektir.

Çocuklarda Dikkat Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

Aşağıdaki örnekler, sık ve belirgin olduğunda değerlendirmeye konu olabilir:

• Ödev, okuma veya günlük görevlerde dikkatini sürdürmekte zorlanmak.
• Bildiği konularda ayrıntıları kaçırmak ve dikkatsiz hatalar yapmak.
• Yönergeleri takip etmekte veya başladığı işi tamamlamakta zorlanmak.
• Eşyalarını sık kaybetmek; sorumluluklarını ve günlük işleri unutmak.
• Görevleri sıralamakta, zamanı kullanmakta ve hazırlık yapmakta zorlanmak.
• Çevredeki uyaranlarla kolayca dağılmak.

Hiperaktivite ve dürtüsellik ise oturması beklenen durumlarda sürekli hareket etme, aşırı konuşma, söz kesme, sorunun bitmesini beklemeden yanıt verme veya sıra beklemekte zorlanma şeklinde görülebilir. Sessiz ve dalgın bir çocukta da dikkatsizliğin ön planda olduğu DEHB olabilir. [2, 3]

Her Dikkat Sorunu DEHB midir?

Hayır. Uykusuzluk, kaygı, depresyon ve bazı öğrenme güçlükleri benzer yakınmalara yol açabilir. Görme ve işitme sorunları ile diğer tıbbi durumlar da değerlendirmeye alınır. DEHB ile başka güçlükler birlikte bulunabilir. Bu nedenle yalnızca bir test puanına, ders notuna veya tek bir yetişkinin gözlemine bakılarak karar verilmez. [3, 4]

Ailenin sorusu yalnızca “Dikkati kaç dakika sürüyor?” olmamalıdır. “Hangi görevlerde zorlanıyor?”, “Okulda ve evde nasıl etkileniyor?”, “Bu durum ne zamandır var?” soruları daha açıklayıcıdır.

DEHB Tanısı Nasıl Konur? Dikkat Testi Yeterli mi?

Tanı, çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesinde gelişim öyküsü, belirtiler, işlevsellik ve farklı ortamlardan alınan bilgiler birlikte ele alınarak konur. Aile ve öğretmen ölçekleri değerlendirmeye yardımcı olabilir. Gerektiğinde öğrenme, bilişsel beceriler veya başka sorunlar için ek incelemeler yapılır. [4]

Tanı ölçütlerinde belirtilerin en az altı aydır bulunması, bir kısmının 12 yaşından önce başlaması, birden fazla ortamda görülmesi ve işlevselliği etkilemesi önemlidir. Bu ölçütler, çocuğun gelişim düzeyiyle birlikte uzman tarafından yorumlanır. Bilgisayarlı dikkat testi, zekâ testi veya internet anketi tek başına DEHB tanısı koymaz. [2, 3]

2025–2026 Araştırmaları Ailelere Ne Söylüyor?

Temel belirtiler için ilaçların kanıtı güçlüdür. BMJ’de 2025 yılında yayımlanan, 221 meta-analizin sonuçlarını bir araya getiren kapsamlı derleme; çocuk ve ergenlerde bazı DEHB ilaçlarının kısa dönemde belirtileri azaltmasına ilişkin orta veya yüksek kesinlikte kanıt bildirdi. Bununla birlikte uzun dönem sonuçların kanıt kesinliği daha düşüktü. Bu, tedavilerin uzun vadede işe yaramadığı anlamına gelmez; uzun süreli sonuçlar hakkında daha güçlü araştırmalara ihtiyaç olduğunu gösterir. [5]

“Daha yüksek doz, daha iyi sonuç” doğru bir kural değildir. The Lancet Psychiatry’de 2026 yılında yayımlanan doz–etki meta-analizi, ilaç türü ve yaş grubuna göre yarar ile yan etki ilişkisinin değiştiğini gösterdi. Aile için pratik karşılığı şudur: Doz, belirtilerdeki değişim ve yan etkiler birlikte izlenerek hekim tarafından ayarlanmalıdır. Araştırmalardaki ortalama sonuçlar, tek bir çocuk için doz önerisi değildir. [6]

Belirtiler ile günlük yaşam becerileri aynı şey değildir. 2025 tarihli ergen DEHB tedavileri derlemesinde ilaçların belirtilere, bilişsel ve davranışsal müdahalelerin ise organizasyon ve işlevsel güçlükler gibi alanlara katkıları farklılık gösterdi. Ödev planlama, zaman yönetimi ve baş etme becerileri tedavi hedeflerine ayrıca dahil edilmelidir. Her destek yönteminin kanıtı aynı güçte değildir. [7]

DEHB Tedavisi Nasıl Planlanır?

Tedavi; yaş, belirtilerin şiddeti, eşlik eden sorunlar ve ev–okul yaşamındaki etkilenmeye göre planlanır. Aileye bilgi verilmesi, davranış yönetimi, okul düzenlemeleri ve gerektiğinde ilaç tedavisi bir arada değerlendirilir. Altı yaşın altındaki çocuklarda ebeveynlere yönelik davranış yönetimi eğitimi öncelikli yaklaşımdır. Okul çağında ilaç ve davranışsal desteklerin birlikte değerlendirilmesi önerilir. Ergenin görüşü ve tedaviye katılımı da önemlidir. [8]

Hedef yalnızca “daha sakin oturmak” değildir. Örneğin ödeve başlayabilmek, yönergeyi takip etmek, arkadaş ilişkilerinde daha az çatışma yaşamak ve günlük sorumlulukları daha bağımsız yerine getirmek takipte konuşulabilecek somut hedeflerdir.

İlaç Tedavisi Gerekli mi? Yan Etkiler Nasıl İzlenir?

Her dikkat yakınması ilaç başlanacağı anlamına gelmez. İlaç seçimi ve gerekliliği, tanı ve işlev kaybı değerlendirilerek çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanıyla görüşülür. İlaçların yararı kadar iştah azalması ve uyku güçlüğü gibi olası yan etkileri de konuşulmalıdır. [8]

2025 tarihli, 102 randomize araştırmayı kapsayan kalp–damar güvenliği meta-analizi, bazı ilaçlarla nabız ve tansiyonda değişiklikler görülebildiğini bildirdi. Araştırmaların çoğu kısa süreliydi; bu sonuçlar “tüm ilaçlar tehlikelidir” veya “hiç risk yoktur” şeklinde yorumlanmamalıdır. Takipte nabız ve tansiyon değerlendirmesi önemlidir. [9]

Kontrolde “Ödev süresi azaldı mı?”, “Derse katılım nasıl?”, “İştah ve uyku değişti mi?” gibi somut gözlemler paylaşın. Boy ve kilo izlemini, gerekli kontrolleri ve tedavinin ne zaman yeniden değerlendirileceğini hekiminizle konuşun. İlacı kendi başınıza başlatmayın, dozunu değiştirmeyin veya bırakmayın. [10]

Evde Çocuğuma Nasıl Yardımcı Olabilirim?

• Tek adımla başlayın: “Hazırlan” yerine “Önce çantana defterini koy” gibi kısa ve somut yönergeler kullanın.
• İşi bölün: Uzun ödevi küçük parçalara ayırın; her parça sonrası kısa mola planlayın.
• Rutini görünür kılın: Sabah hazırlığı ve çanta kontrolü için basit bir liste oluşturun.
• Olumlu davranışı fark edin: “Bugün ilk hatırlatmada başladın” gibi belirli bir davranışı takdir edin.
• Başlamasına eşlik edin: İlk adımı birlikte belirleyin; her işi onun yerine yapmadan destek verin.
• Güçlü yönlerine yer açın: İlgi duyduğu etkinlikler ve başarı hissi, günlük yaşamın parçası olsun.

Bu düzenlemeler tedavinin yerine geçmez; günlük yaşamı daha öngörülebilir hale getirmeye yardımcı olur. Planı çocuğun yaşına göre uyarlayın ve işe yarayıp yaramadığını gözleyin. [2]

Okulda Hangi Destekler Yararlı Olabilir?

Öğretmenle yalnızca “Dikkati dağınık” demek yerine somut hedefler konuşun: yönergeyi yazılı vermek, görevi küçük bölümlere ayırmak, dikkat dağıtıcıları azaltmak ve tamamlanan adımlara geri bildirim vermek gibi. Davranışsal sınıf desteği ve organizasyon becerilerinin öğretilmesi tedavi planının parçaları olabilir. Düzenlemeler çocuğun ihtiyacına ve okulun olanaklarına göre belirlenir. [8, 10]

Dikkat Eğitimleri, Takviyeler ve Dijital Programlar Yeterli mi?

Bir programın “dikkati geliştirdiği” söylenmesi, DEHB’nin bütün belirtilerini ve günlük yaşam güçlüklerini giderdiğini göstermez. Çalışılan görevde ilerleme ile sınıfta, evde veya arkadaş ilişkilerinde ilerleme ayrı ayrı izlenmelidir. 2025 BMJ derlemesi, çocuklarda ilaç dışı yöntemlerin temel belirtilere etkisi açısından kanıtın çoğunlukla düşük kesinlikte olduğunu bildirdi; bu sonuç her çocuğun özel hedefleri için tüm desteklerin değersiz olduğu anlamına gelmez. [5]

Önerilen destek için şu soruları sorun: “Hangi beceri hedefleniyor?”, “Gelişim nasıl ölçülecek?”, “Çocuğumun yaşında kanıt var mı?”, “Mevcut tedaviyle nasıl birlikte yürütülecek?” Takviyeleri ve ek yöntemleri de hekiminizle görüşün.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalıyız?

Dikkat, hareketlilik veya dürtü kontrolü güçlükleri okul başarısını, arkadaş ilişkilerini, özgüveni ya da ev yaşamını sürekli etkiliyorsa değerlendirme isteyin. Görüşmeye belirtilerin başlangıcına ilişkin notları, öğretmen gözlemlerini ve varsa önceki değerlendirmeleri getirin. Amaç yalnızca DEHB olup olmadığını belirlemek değil, çocuğun genel ihtiyaçlarını anlamaktır. [4]

Ataşehir’de çocuk ve genç psikiyatrisi değerlendirmesi hakkında bilgi almak için Dr. Veli Kurt Çocuk ve Genç Psikiyatri Kliniğine 0 533 094 06 05 veya 0 553 729 54 50 numaralarından ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

1. CDC: ADHD in Children (2026).
2. NIMH: Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: What You Need to Know.
3. CDC: Symptoms of ADHD (2026).
4. CDC: Diagnosing ADHD (2026).
5. Gosling ve ark. Benefits and harms of ADHD interventions. BMJ, 2025;391:e085875.
6. Nourredine ve ark. Pharmacological interventions for ADHD: dose-effect network meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 2026;13:485–495. İlgili düzeltme kaydı aynı sayfada yer alır.
7. Sibley ve ark. Pharmacological and non-pharmacological treatments for adolescents with ADHD. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 2025;66:132–149.
8. CDC: Treatment of ADHD (2026).
9. Farhat ve ark. Comparative cardiovascular safety of medications for ADHD. The Lancet Psychiatry, 2025;12:355–365.
10. NICE NG87: DEHB tanı, tedavi ve izlem önerileri.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel değerlendirme, tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Araştırma sonuçları çocuklara ait klinik bilgiler ve izlemle birlikte yorumlanmalıdır.